ZİHİNSEL ENGELLİLER DESTEK EĞİTİM PROGRAMI

ZİHİNSEL ENGELLİLER DESTEK EĞİTİM PROGRAMI
Zeka testlerini geliştiren ünlü Amerikalı Wechsler’e göre zeka, bireyin amaçlı bir biçimde hareket edebilme, mantıklı düşünebilme ve çevresine uyum yapabilme yetilerinin tümüne denir. Değişik tanımlamalar özetlenecek olursa, zeka; uyaranları algılama, algılamaları değerlendirme, kavramlaştırma, düşünme, öğrenme, öğrenilenler ile deneyimler arasında bağlantı kurma, bunları sorun çözme ve çevreye uyum amacıyla kullanabilme yetilerini içerir.
Bireyler zihinsel yetenek yönünden büyük ayrılıklar gösterdikleri için zeka ölçüm araçları geliştirilmiştir. İlk zeka ölçeği, Fransa’da Alfred Binet tarafından gerçekleştirilmiştir. Daha sonraki yıllarda da çeşitli zeka ölçekleri geliştirilmiştir. Zeka yaşı, çocuğun hangi yaştaki çocuklar düzeyinde başarı gösterdiğini belirtir. Zeka ölçekleriyle, bireyin deneyimlerinden arındırılmış doğuştan getirdiği zekayı ölçmek olanaksızdır. Zeka ölçeklerinde, günlük hayatta karşılaşılabilen sorunlarla ilgili maddelere yer verilmiştir. Bu ölçekler öğrenme değişkeninden etkilenen araçlardır. Bu testlerin hemen hepsi algısal ayırt etme, problem çözme, yargılama ve soyut düşünme maddelerini kapsar.
Zeka Engelliliğinin (Mental Retardasyon) temel özelliği, bireyin genel entelektüel işlevselliğinin, ortalamanın önemli derecede altında olması durumudur. İletişim, kendine bakım, ev yaşamı, toplumsal/kişilerarası beceriler, toplumsal olanaklardan yararlanma, kendi kendini yönetip yönlendirme, okulla ilgili işlevsel beceriler, iş/boş zamanları değerlendirme hallerinden en az ikisinde yetersizlik ya da bozukluk olması halinde, zeka geriliğinden bahsedilebilir.
Mental Retadasyonun farklı birçok etyolojisi vardır ve merkezi sinir sistemi işlevselliğini etkileyen çok çeşitli patolojik süreçlerin ortak sonucu olarak görülebilir.
Genel entelektüel işlevsellik, bir ya da daha çok standart, bireysel olarak uygulanan zeka testlerinin değerlendirilmesi sonucunda elde edilen zeka testlerinin (Örn. çocuklar için Wechsler Zeka Skalası gözden geçirilmiş, Stanford Binnet, Kaufman Çocuklar için ölçüm Bataryası) değerlendirilmesi sonucunda elde edilen zeka bölümü (IQ ya da IQ eşdeğeri) ile tanımlanır. Entelektüel işlevselliğin belirgin derecede ortalamanın altında olması, IQ’nun 70 civarında ya da daha altında olması ile tanımlanır. Kullanılan ölçeğe göre değişebilmekle birlikte, IQ ölçümünde yaklaşık 5 puanlık bir ölçüm hatası olabileceği akıldan çıkarılmamalıdır.
Mental Retardasyonu olan bireylerdeki belirtiler genellikle düşük IQ’den çok, uyum işlevselliğindeki yetersizliktir. Uyum işlevselliği, genel yaşam koşulları ile ne derecede başa çıkabildiğini ve kendisi ile aynı yaşta, aynı sosyokültürel birikimde ve aynı toplumdaki birine kıyasla bireysel bağımsızlık standartlarını ne derecede karşılayabildiğini ifade eder. Uyum işlevselliği, eğitim, motivasyon, kişilik özellikleri, mesleki fırsatlar, ruhsal bozukluklar ve Mental Retardasyonla birlikte bulunabilen genel tıbbi durumlar gibi çeşitli faktörlerce etkilenebilir. Uyum sorunları yardım ve çabalarla iyileştirilebilirken, bilişsel kapasite ve IQ değişmezliğini korumaktadır.
Uyum işlevselliğindeki eksikliğe ilişkin kanıtları bir ya da daha fazla güvenilir, bağımsız kaynaktan toplamak faydalıdır. (Örn. öğretmenin değerlendirmesi; eğitim, gelişim ve tıbbi öyküsü). Uyum işlevselliğini ya da davranışını ölçmek için de birkaç ölçek geliştirilmiştir (Örn. Vineland Uyum Davranışı Ölçeği ve Mental Retardasyonda Amerikan Birliğinin Uyum Davranışı Skalası gibi). Bu ölçekler genellikle değişik alanlardaki becerilerin bileşimi olan klinik bir puan verirler. Bu ölçeklerde kişiye özel yeti ve becerileri saptayan bölümlerin olmadığı göz önüne alınarak elde edilen puan değerlendirilmelidir. Zeka işlevinin değerlendirilmesinde testin, kişinin sosyokültürel durumuna, eğitime, birlikte bulunabilecek sorunlarına, arzu-istek ve işbirliğine uygun olmasına dikkat edilmelidir. Söz gelimi, engelinin bulunması birçok alanda uyum yapmasını engelleyebilir. Normalde uyumsuz olarak kabul edilen davranışlar (Örn. bağımlılık, boyun eğme) o bireyin yaşadığı şartlar içinde oldukça iyi bir uyumun kanıtı olabilir.
Mental Retardasyon Ağırlığının Dereceleri
Entelektüel bozukluğun düzeyini dört derecede belirtmek mümkündür.
Hafif Mental Retardasyon IQ düzeyi 50-55 ile yaklaşık 70 arası
Orta Derecede Mental Retardasyon IQ düzeyi 35-40 ile 50-55 arası
Ağır Mental Retardasyon IQ düzeyi 20-25 arası ile 35-40 arası
İleri derecede Ağır Mental Retardasyon IQ düzey 20-25’in altında.